Wśród starych dębów, parkowych alei, zabudowań folwarcznych Prusewa znajduje się dwór. To miejsce od wieków stanowi część historii Pomorza. Dwór w Prusewie to jedna z najlepiej zachowanych historycznych rezydencji ziemiańskich w regionie. Jego dzieje sięgają średniowiecza, a kolejne stulecia przynosiły zmiany właścicieli, rozbudowę majątku oraz nowe funkcje. Obecnie Dwór w Prusewie należy do sieci historycznych obiektów zrzeszonych w Stowarzyszeniu Pomerania Manors i pozostaje przykładem miejsca, w którym dawna architektura oraz historia spotykają się ze współczesną turystyką i ideą wypoczynku blisko natury.
Gdzie znajduje się Dwór w Prusewie?
Prusewo (niem. Prüssau) to wieś położona w gminie Krokowa, w powiecie puckim, niedaleko Morza Bałtyckiego. Historyczne założenie dworsko-parkowe otacza stary drzewostan, a jego najbardziej charakterystycznym elementem są kilkusetletnie dęby rosnące w parku. To właśnie one są dziś jednym z najstarszych świadków historii tego miejsca.
Historia majątku i dworu w Prusewie
Pierwsza wzmianka o Prusewie pochodzi z 1342 roku i dotyczy granic dóbr należących do klasztoru cysterek w Żarnowcu. Już w średniowieczu miejscowość funkcjonowała jako wieś folwarczna i stanowiła część rozwijającego się systemu majątków ziemskich na Pomorzu. W 1376 roku źródła wspominają o podziale dóbr między potomków Wojciecha. W tym czasie Prusewo posiadało prawo chełmińskie i obejmowało około 36 włók ziemi. Z kolei w 1400 roku wieś posiadała młyn oraz trzy ogrody, co świadczy o dobrze rozwiniętym zapleczu gospodarczym. Po upadku Zakonu Krzyżackiego Prusewo znalazło się w granicach Prus Królewskich i od 1466 roku było królewszczyzną, czyli majątkiem należącym bezpośrednio do króla polskiego. Co istotne, miejscowość nigdy nie należała do Księstwa Pomorskiego.
Gneomar Reinhold von Krockow i rozwój Prusewa w XVII wieku
Jedną z najważniejszych postaci związanych z historią Prusewa był Gneomar Reinhold von Krockow (Krokowski). Był on pułkownikiem królewskim, wielokrotnym posłem na sejm Rzeczypospolitej oraz późniejszym starostą lęborskim. 23 lutego 1633 roku król Władysław IV Waza oficjalnie potwierdził prawa Gneomara oraz jego żony Brygidy z domu Heyn do majątków Prusewo i Brzyno. Dobra te zostały przekazane Krokowskiemu po śmierci Dymitra Wejhera jako forma wynagrodzenia za zasługi wojenne podczas walk pod Chocimiem oraz wojny ze Szwecją prowadzonej w latach 1626–1629.
Zachowane dokumenty pokazują, że Prusewo było wówczas ważnym i rozwijającym się majątkiem. W aktach grodzkich skarszewskich z 14 marca 1637 roku pojawia się zobowiązanie Gneomara Krokowskiego wobec króla Władysława IV do osadzenia w Prusewie i Brzynie dwudziestu jeden nowych osadników. Świadczy to o planowej kolonizacji oraz rozwoju gospodarczym tych terenów. Kolejny ważny dokument pochodzi z 15 stycznia 1641 roku. Metryka Koronna potwierdza wówczas przekazanie prawa użytkowania Prusewa synowi Gneomara, Jerzemu Ernestowi Krokowskiemu. Dokument nakładał również obowiązek opłacania podatku do skarbu koronnego w Rawie, co jednoznacznie potwierdza przynależność majątku do systemu administracyjnego Korony Królestwa Polskiego. Po śmierci Gneomara w 1646 roku właścicielem Prusewa został jego syn Joachim Ernest Krokowski, który później pełnił funkcję sędziego puckiego.
Przebendowscy, von Zabokrzyccy i rodzina Fließbach
W XVIII wieku majątek przejęła rodzina Przebendowskich, która pozostawała właścicielem Prusewa w latach 1777–1797. W 1789 roku wieś wraz z pobliskim Brzynem należała do generała Józefa Przebendowskiego. Od 1797 roku do 1835 roku dobra pozostawały w rękach rodziny von Zabokrzyckich. XIX wiek przyniósł częste zmiany właścicieli, ponieważ w dokumentach pojawiają się nazwiska Netzlaff, Josef von Reck, Edward von Zastrow oraz Karol Wilhelm Timm. W połowie XIX wieku majątek należał również do rodziny Timmów. Zachowane dokumenty dotyczące Fundacji Schwederów-Lew pokazują, że Henryk Timm, właściciel Prusewa, uczestniczył w sprawach związanych z zarządzaniem fundacyjnymi obligacjami. Największy rozwój majątku przypada na okres po 1863 roku, gdy majątek przejęła rodzina Fließbachów.
Przebudowa dworu w Prusewie
Na początku XX wieku Hugo Ekhard Fließbach rozpoczął rozbudowę istniejącego wcześniej parterowego dworu, nadając mu reprezentacyjny neobarokowy charakter. W latach 1900–1910 powstała obecna forma rezydencji wraz z nowoczesnym zapleczem gospodarczym. Wybudowano wielokondygnacyjny spichlerz, zabudowania folwarczne, ozdobny ogród z ogrzewaną szklarnią oraz rozległy park krajobrazowy.
Dwór wzniesiono na planie podkowy, nadając mu regularny, symetryczny układ z dwiema bocznymi oficynami. Budynek jest parterowy, posiada użytkowe poddasze ukryte w mansardowym dachu i został w całości podpiwniczony. Najbardziej charakterystycznym elementem fasady pozostaje dwukondygnacyjny ryzalit wsparty na czterech kolumnach o głowicach doryckich, zwieńczony trójkątnym tympanonem. Front budynku uzupełnia weranda z tarasem prowadzącym do głównego wejścia. Za dworem rozciąga się ponad dwuhektarowy park. Jego centralna część zachowała geometryczny układ inspirowany ogrodami barokowymi, z kolei dalsze fragmenty zaprojektowano w stylu angielskiego parku krajobrazowego. Rodzina Fließbach pozostawała właścicielem majątku do 1945 roku.
Losy dworu w Prusewie po II wojnie światowej
Po zakończeniu II wojny światowej majątek został przejęty przez Skarb Państwa. Na jego terenie utworzono Państwowy Ośrodek Hodowli Zwierząt Zarodowych. W przeciwieństwie do wielu innych pomorskich rezydencji dwór w Prusewie uniknął poważnej degradacji, ponieważ był dobrze zarządzany i stale użytkowany. W latach 70. XX wieku przeprowadzono prace adaptacyjne oraz przebudowę części wnętrz, dostosowując obiekt do nowych funkcji. W 1986 roku cały zespół dworsko-parkowy, wraz z parkiem i dziedzińcami, wpisano do rejestru zabytków. Pod koniec lat 90. majątek został zakupiony przez prywatnych właścicieli, którzy rozpoczęli szeroko zakrojone prace konserwatorskie i remontowe. W latach 1999–2006 przywrócono historyczny układ wnętrz, odnowiono park oraz dostosowano budynek do funkcji hotelowej i turystycznej. Latem 2006 roku Dwór w Prusewie został ponownie otwarty dla gości.
Dwór w Prusewie dzisiaj
Obecnie Dwór w Prusewie funkcjonuje jako hotel i restauracja „Sześć Dębów”. Obiekt wyróżnia kameralna atmosfera, zabytkowy park oraz działalność związana z wypoczynkiem i warsztatami rozwojowymi. W sezonie działa tutaj kawiarnia słynąca z domowych ciast i kawy serwowanej w otoczeniu historycznego parku. Na miejscu odbywają się warsztaty artystyczne, zajęcia jogi oraz wydarzenia w duchu slow life i wypoczynku blisko natury. Dwór należy do sieci historycznych obiektów Stowarzyszenia Pomerania Manors, które wspólnie promują dziedzictwo dworów i pałaców Pomorza.
